Verdriet
De emotie die rouwt om wat er niet is
Verdriet is de emotie die zegt: "Ik heb iets verloren. En het doet pijn."
Soms is dat verlies concreet. Soms is het abstract. Soms weet je niet eens precies wat je hebt verloren.
Maar verdriet voelt altijd als een gemis.
En dat gemis is reëel.
Wat verdriet doet
Verdriet vertraagt je.
Het maakt je lichaam zwaar. Je gedachten traag. Je energie laag.
Je wilt je terugtrekken. Stilstaan. Niets doen.
Dit voelt vaak als zwakte. Als niet-functioneren. Als iets dat verholpen moet worden.
Maar het is geen storing. Het is een proces.
Verdriet maakt ruimte. Ruimte om te voelen wat er verloren ging. Ruimte om te erkennen dat het ertoe deed. Ruimte om te laten gaan.
Dat kost tijd. En energie. En stilte.
Verdriet dwingt je tot vertragen. En dat is precies wat je nodig hebt.
Soorten verlies
Je kunt verdriet voelen om concrete dingen:
Een persoon die er niet meer is. Een relatie die eindigde. Een plek waar je niet meer kunt zijn. Een tijd die voorbij is.
Maar je kunt ook verdriet voelen om abstracte dingen:
Wat had kunnen zijn, maar niet werd. Wie je had kunnen worden, maar niet bent. Wat je hoopte, maar niet kreeg. Wat je nodig had, maar niet ontving.
Dit verdriet is niet minder reëel. Maar het is vaak moeilijker te benoemen.
En omdat je het niet kunt benoemen, denk je soms dat het niet valide is.
Maar verdriet om wat nooit was, is net zo echt als verdriet om wat er was.
Het probleem met verdriet
Verdriet is ongemakkelijk.
Voor jou, omdat het pijn doet en je niet weet wanneer het stopt.
Voor anderen, omdat ze niet weten wat ze moeten zeggen of doen.
En dus probeer je het te versnellen. Te beperken. Te verbergen.
"Het is al goed."
"Ik moet doorgaan."
"Anderen hebben het erger."
"Het was niet eens zo belangrijk."
Je minimaliseert je verdriet. Je rationaliseert het weg. Je duwt het onder.
Maar verdriet dat niet gevoeld wordt, verdwijnt niet. Het blijft.
In spanning. In moeheid. In plotselinge tranen. In een leegte die je niet kunt benoemen.
Verdriet en schuld
Soms voelt verdriet als verraad.
Je rouwt om iemand die je pijn heeft gedaan.
Je mist een tijd waarin je niet gelukkig was.
Je voelt gemis om iemand die slecht voor je was.
En dan denk je: "Waarom voel ik dit? Ik zou dit niet moeten voelen."
Maar verdriet is niet logisch. Verdriet is niet rechtvaardig.
Je kunt verdriet voelen om iets complexs. Om iets dat tegelijk goed en slecht was. Om iemand die je zowel liefhad als haatte.
Dat verdriet mag er zijn. Zonder dat het betekent dat alles oké was.
Zonder dat het betekent dat je moet vergeven.
Zonder dat het betekent dat je terug moet willen.
Verdriet erkent alleen maar: dit deed ertoe. En nu is het er niet meer.
Verdriet en boosheid
Soms wil je niet verdrietig zijn. Je wilt boos zijn.
Want boosheid voelt krachtiger. Boosheid heeft energie. Boosheid heeft richting.
Verdriet voelt machteloos. Verdriet heeft geen doel. Verdriet is alleen maar: voelen.
En dus vervang je verdriet door woede.
Je bent boos op wie je verliet. Boos op de situatie. Boos op jezelf.
Maar onder die woede ligt verdriet.
En dat verdriet verdient gevoeld te worden.
Want woede beschermt je tegen de pijn. Maar het heelt niet.
Alleen verdriet heelt verdriet.
Verdriet en anderen
Verdriet maakt je kwetsbaar.
En kwetsbaarheid vraagt om veiligheid.
Maar niet iedereen kan die veiligheid bieden.
Sommigen zeggen: "Het komt wel goed." (Omdat ze niet weten wat ze anders moeten zeggen.)
Sommigen zeggen: "Je moet verder." (Omdat jouw verdriet hen ongemakkelijk maakt.)
Sommigen zeggen: "Anderen hebben het erger." (Omdat ze denken dat perspectief helpt.)
Ze bedoelen het vaak goed. Maar het helpt niet.
Want wat verdriet nodig heeft is niet oplossingen. Niet perspectief. Niet minimaliseren.
Verdriet heeft nodig: gezien worden. Erkend worden. Mogen bestaan.
"Dit is moeilijk voor je. Het mag er zijn."
Dat is alles.
Verdriet en jezelf
Misschien wel het moeilijkste verdriet is het verdriet dat je jezelf niet toestaat.
Verdriet om wie je niet was. Om wat je niet deed. Om keuzes die je maakte die je nu betreurt.
Dit verdriet voelt als zelfmedelijden. Als zwakte. Als iets dat je niet verdient.
Maar verdriet om je eigen fouten, je eigen tekorten, je eigen gemiste kansen - dat is menselijk.
Je mag rouwen om wie je had kunnen zijn. Om wat je had kunnen doen. Om hoe je anders had kunnen zijn.
Dat rouwen is geen excuus. Het is geen ontkenning van verantwoordelijkheid.
Het is erkenning: ik heb iets verloren. En ik had het graag anders gezien.
En dat mag.
Verdriet en tijd
"De tijd heelt alle wonden."
Dat is niet helemaal waar.
Tijd heelt niet. Tijd creëert alleen maar afstand.
Wat heelt is: het verdriet voelen. Het erkennen. Het doorlopen.
En dat kost tijd. Maar tijd alleen is niet genoeg.
Je moet het verdriet toelaten. Je moet het voelen. Je moet het erkennen dat wat je verloor belangrijk was.
Anders blijft het verdriet hangen. Onder de oppervlakte. Onverwerkt. Wachtend.
En komt het op momenten dat je het niet verwacht. Bij een lied. Bij een geur. Bij een willekeurige herinnering.
Verdriet heeft zijn tijd nodig. Maar je moet het wel ruimte geven.
Het alternatief
Je kunt leren om met verdriet te leven zonder dat het je overweldigt.
Erken dat verdriet er mag zijn
Verdriet is geen zwakte. Het is geen falen. Het is geen overdrijving.
Het is een legitieme reactie op verlies.
Je hoeft het niet weg te duwen. Je hoeft je er niet voor te schamen.
Je mag verdrietig zijn.
Geef verdriet zijn tijd
Verdriet heeft geen deadline. Het volgt geen schema.
Soms komt het in golven. Soms is het constant. Soms denk je dat het weg is, en dan komt het terug.
Dat is normaal. Dat hoort erbij.
Je hoeft niet te forceren dat het voorbij is.
Voel het in je lichaam
Verdriet wil gevoeld worden. Niet alleen gedacht.
Waar zit het? Hoe voelt het? Zwaarte? Leegte? Pijn?
Adem ermee. Blijf erbij. Laat het er zijn.
Het zal niet eeuwig duren. Maar het moet wel door.
Praat erover, of schrijf erover
Verdriet dat alleen in je hoofd blijft, blijft rondcirkelen.
Verdriet dat eruit komt - in woorden, in tranen, in stilte met iemand anders erbij - krijgt ruimte.
Je hoeft geen oplossingen. Je hoeft alleen maar: gezien worden in je verdriet.
Laat toe dat het complex is
Je kunt verdrietig zijn en toch boos.
Je kunt rouwen om iemand en toch weten dat ze fout zaten.
Je kunt missen wat was en toch blij zijn dat het voorbij is.
Verdriet is niet simpel. En dat hoeft niet.
De vragen voor jou
Welk verdriet heb je nooit de ruimte gegeven?
Wat heb je verloren dat je nooit hebt erkend als verlies?
Voor welke dingen voel je verdriet terwijl je denkt dat je dat niet "mag"?
Hoe vaak vervang je verdriet door woede omdat dat sterker voelt?
Wat mis je, maar durf je niet te benoemen?
Wie had je kunnen zijn, en rouw je daarom?
Niet retorisch. Echt.
Want verdriet is menselijk. Verdriet is begrijpelijk. Verdriet hoort erbij.
En een leven waarin je geen ruimte maakt voor verdriet, is een leven waarin je niet helemaal kunt helen.
Voor wie verdrietig is
Als je verdrietig bent - en we zijn allemaal soms verdrietig - weet dan dit:
Je verdriet is valide. Ook als het over iets "kleins" gaat. Ook als anderen het niet begrijpen. Ook als je denkt dat je er overheen had moeten zijn.
Je mag rouwen. Om wat was. Om wat niet was. Om wat had kunnen zijn.
Je hoeft niet sterk te zijn. Je hoeft niet door te gaan. Je hoeft niet snel te herstellen.
Je mag voelen. En stoppen. En huilen. En stil zijn.
Verdriet is geen zwakte. Het is menselijkheid.
En menselijkheid betekent soms: gewoon verdrietig zijn.
De uitdaging
De volgende keer dat je verdriet voelt, probeer dit:
Stop met proberen het weg te duwen.
Het mag er zijn. Ook als het ongemakkelijk is.
Vraag: wat heb ik verloren?
Niet rationaliseren. Niet minimaliseren. Gewoon: benoemen.
Vraag: waarom deed dit ertoe?
Wat maakte dit belangrijk? Wat miste het in jouw leven? Wat betekende het voor je?
Geef jezelf toestemming om verdrietig te zijn.
Niet morgen. Niet later. Nu.
Je hoeft niet te weten hoe lang. Je hoeft niet te weten wanneer het stopt.
Je hoeft alleen maar: dit mag er zijn.
En blijf ademen.
Verdriet komt in golven. Het komt, het gaat. Het komt weer, en gaat weer.
Je verdrinkt niet. Ook al voelt het soms zo.
Je voelt. En dat is oké.
Verdriet is de emotie die rouwt om wat er niet is. En rouwen betekent: erkennen dat het ertoe deed.