Ben Jij Gevaarlijk?
Niet de ander. Jij.
Dit is geen retorische vraag. Dit is de kern van wat we doen bij Mens en Schaduw.
We vragen het niet aan "slechte mensen". We vragen het aan jou. Ja, jou - die dit leest. Die waarschijnlijk van zichzelf denkt dat je tot de "goeden" behoort.
Waar ben jij gevaarlijk?
De automatische ontkenning
Je eerste reactie is waarschijnlijk: "Ik niet. Ik doe niemand kwaad. Ik ben een goed mens."
En misschien is dat waar. Misschien ben je inderdaad niet fysiek gewelddadig. Misschien pleeg je geen misdaden. Misschien handel je volgens je morele overtuigingen.
Maar dat maakt je nog niet ongevaarlijk.
Soorten gevaar
Gevaar komt in vele vormen:
Het gevaar van morele zekerheid
Ben jij zo zeker van je gelijk dat je anderen dehumaniseert? Spreek je over "hen" alsof ze minder mens zijn? Rechtvaardig je hardheid omdat het "voor een goed doel" is?
Het gevaar van groepsloyaliteit
Bescherm jij je eigen mensen ongeacht wat ze doen? Verdedig je destructief gedrag omdat het van "jouw kant" komt? Vergeef je aan je groep wat je nooit zou vergeven aan "de anderen"?
Het gevaar van projectie
Welke delen van jezelf zie je overdreven in anderen? Waar ben je het meest boos op? Wat veroordeelde je het hardst?
Vaak is dat precies wat je in jezelf ontkent.
Het gevaar van passiviteit
Zie je onrecht gebeuren maar zwijg je? Laat je destructiviteit toe omdat ingrijpen ongemakkelijk is? Bescherm je systemen die mensen schaden?
Niets doen is ook een keuze. En soms een gevaarlijke.
Het gevaar van "goede bedoelingen"
Hoe vaak rechtvaardig je je eigen destructieve impulsen omdat je "bedoelingen goed waren"? Hoe vaak legitimeer je schade omdat het doel het waard was?
De meeste schade in de geschiedenis is aangericht door mensen met goede bedoelingen.
De vragen die je jezelf moet stellen
Wees eerlijk. Niemand kijkt mee. Dit is alleen voor jou.
1. Wie dehumaniseer ik? Wie zie ik niet meer als volledig mens? Over wie spreek ik in termen van "zij", "die mensen", "dat soort"?
2. Welke destructieve impulsen legitimeer ik? Waar ben ik hard, uitsluitend, veroordelend - en noem ik dat "rechtvaardig"? Waar voel ik woede, minachting, walging - en noem ik dat "moreel juist"?
3. Wat projecteer ik? Waar reageer ik disproportioneel boos op in anderen? Wat veroordeelt ik het hardst? Wat zou dat kunnen zeggen over wat ik in mezelf ontken?
4. Waar ben ik tribaal in plaats van principieel? Wanneer heb ik voor het laatst mijn eigen groep bekritiseerd? Wanneer heb ik voor het laatst toegegeven dat "de anderen" ergens gelijk hebben? Wanneer heb ik voor het laatst een populair standpunt aangevochten?
5. Waar weiger ik verantwoordelijkheid? Welke schade die ik aanricht, maak ik onzichtbaar voor mezelf? Welke pijn die ik veroorzaak, rationaliseer ik weg? Waar zeg ik "het moest nou eenmaal" terwijl ik een keuze maakte?
6. Wat zou ik nooit toegeven? Welke gedachte over mezelf is zo bedreigend dat ik hem altijd ontken? Welke beschuldiging zou me het meest raken omdat er iets van waarheid in zit?
De ongemakkelijke waarheid
Als deze vragen je boos maken, ben je te dichtbij gekomen.
Als deze vragen je defensief maken, raken ze waarschijnlijk iets wat je liever niet ziet.
Als je eerste reactie is "maar de anderen zijn erger", dan ontwijk je de vraag.
Want het gaat niet over de anderen. Het gaat over jou.
Wat we niet vragen
We vragen niet:
- Of je "slecht" bent
- Of je net zo erg bent als "echte criminelen"
- Of je je moet schamen
- Of je destructiever bent dan anderen
We vragen alleen: waar ben JIJ gevaarlijk?
Niet als vergelijking. Niet als oordeel. Maar als feit. Als realiteit die je onder ogen moet zien als je werkelijk moreel wilt zijn.
Waarom dit belangrijk is
Zolang je ontkent dat je gevaarlijk kunt zijn:
- Projecteer je dat gevaar op anderen
- Rechtvaardig je je eigen destructiviteit
- Kun je jezelf niet verantwoordelijk houden
- Wordt je juist gevaarlijker
Het erkennen van eigen gevaarlijkheid is niet zwakte. Het is het beginpunt van verantwoordelijkheid.
Het verschil tussen erkennen en legitimeren
Let op: erkennen dat je gevaarlijk bent, betekent NIET:
- Dat het oké is
- Dat je er niets aan hoeft te doen
- Dat je geen verantwoordelijkheid draagt
- Dat anderen het maar moeten accepteren
Het betekent: je ziet het. Je ontkent het niet meer. En daarom kun je er eindelijk mee werken.
De uitdaging
Neem een uur. Alleen. Met pen en papier.
Schrijf op:
- Waar ben ik gevaarlijk?
- Wie dehumaniseer ik?
- Welke destructieve impulsen rechtvaardig ik?
- Wat projecteer ik op anderen?
Wees eerlijk. Niemand hoeft het te zien behalve jij.
En als je denkt "ik ben nergens gevaarlijk" - dan ben je of een heilige, of je liegt tegen jezelf.
En het eerste is uiterst zeldzaam.
De volgende stap
Als je dit serieus hebt gedaan - als je werkelijk hebt gekeken naar waar je gevaarlijk bent - dan komt de volgende vraag:
Wat ga je ermee doen?
Blijf je ontkennen? Of neem je verantwoordelijkheid?
Blijf je projecteren? Of integreer je je schaduw?
Blijf je legitimeren? Of houd je jezelf verantwoordelijk?
Dat is geen gemakkelijke keuze. Maar het is de enige die werkelijk moreel is.
Verdiep je begrip
Wil je begrijpen hoe morele zekerheid gevaarlijk wordt?
- Morele macht - Hoe morele autoriteit een vorm van macht is die zichzelf niet ziet
- Schaamte die niet mag bestaan - Waarom schaamte de morele identiteit bedreigt en getransformeerd wordt in defensiviteit
- Machteloosheid wanneer moraal faalt - Wat gebeurt er wanneer je morele zekerheid botst op complexiteit
- Eenzaamheid van morele superioriteit - Bewonderd voor principes maar niet echt gezien
- Verbondenheid als voorwaardelijk - Alleen acceptabel voor wie moreel zuiver genoeg is
Dit is geen oordeel over jou. Dit is een spiegel. Wat je erin ziet, bepaal je zelf.
Lees over moraal vs. populariteit | Herken dehumanisering | Terug naar home